Belirlenemeyen = Bulaştırmayan (B eşittir B) hakkında en çok sorulan sorular ve cevapları

Undetectable equals Untransmittable ya da kısa adıyla U equals U önemli olduğu kadar şahsi anlamlar ve gururlanma sebepleri de olan bir kampanya benim için. Biz, Kırmızı Kurdele İstanbul (KKİ) olarak kampanya bildirisine henüz ikinci gününde imza verdiğimizde, listede sadece ABD içinden bir kaç STK vardı. Yani KKİ bu küresel aktivizm hareketinin öncülerinden ve hatta Avrupa’dan ilk imzacısı.

Ben ise Türkiye’de daha önce bir benzeri olmayan bir örnek olma şansı ve gururuna erişerek, bu çapta küresel bir kampanyanın yüzlerinden ve sözcülerinden biri bir Türk aktivist olarak dünyanın çeşitli yerlerinde kampanya adına konuşmalar, sunumlar yapıp bu devrimci kampanya ve temelindeki özgürleştirici bilimsel kanıtların yaygınlaşarak dünyanın her yerindeki HIV ile yaşayanların özgürleşmesine katkı sunmaya çalıştım.

Sonraki yıllarda UNAIDS, CDC ve farklı ülkelerin sağlık bakanlıkları gibi önemli otoritelerin ve kurumlarının da onaylayarak yaygınlaştırmaya ve gündelik pratiğe, hatta HIV tedavi rehberlerine aldıkları bu önemli bilgi, her ne kadar yüzden fazla ülkede binden fazla kurumsal imzacı/partner tarafından yaygınlaştırılıyor ve uygulanıyor olsa da, henüz hala yeteri kadar duyulmamış, anlaşılmamış ve benimsenmemiş olabilir! Bu sebeple, başarısından şimdiden emin olduğum Klinik Plus dergisi için yazdığım bu ilk yazıda, 5 yılda yüzden fazla ülkede binden fazla kurumsal imzacıya/partnere ulaşan tüm zamanların en etkili ve yaygın kampanyalarından biri olan New York Merkez- li Prevention Access Campaign – Undetectable equals Untransmittable* hakkında yazmak ve Belirlenemeyen = Bulaştırmayan (B eşittir B) hakkında en önemli ve çok sorulan beş soruya yanıt vererek, farkındalık oluşturmak istedim.

1. *Belirlenemeyen eşittir Bulaştırmayan tam olarak ne demek?

Belirlenemeyen = Bulaştırmayan, düzenli HIV ilaç tedavisi ile virüs yükü Belirlenemeyen/B seviyeye baskılanan bir HIV pozitif kişinin, ilaç tedavisine TAM UYUM ve TAM SADAKATLE devam ettiği ve bu seviyeyi koruduğu sürece kondomsuz ilişkilerde bile, partnerlerine HIV bulaştıramayacağını, yani bulaş riskinin SIFIR olduğunu ifade eden bir terim ve aynı zamanda Türkiye’nin #hivbilgisi sağlayıcısı ve kaynağı Kırmızı Kurdele İstanbul’un dünya çapında resmi sözcülerinden biri olduğu küresel bir aktivizm hareketidir.

Kırmızı Kurdele İstanbul’un Avrupa’dan ilk ve öncü imzacı olduğu bu devrimsel kampanyanın güçlü ana mesajı, arkasındaki çok güçlü bilimsel kanıtlarla şu anda 100’den fazla ülkede 1000’den fazla organizasyon tarafından duyurulan oldukça tarihi bir mesajdır.

*B eşittir B, U equals U, Belirleneme- yen eşittir Bulaştırmayan, Undetectab- le equals Untransmittable

2. Belirlenemeyen = Bulaştırmayan mesajını doğrulayan/destekleyen bilimsel araştırmalar hangileri?

B EŞİTTİR B bir masal, efsane ya da hayal değil, çok ciddi ve kabul görmüş bilimsel araştırmalarla onaylanmış bir BİLİMSEL GERÇEKtir.

Konu ile ilgili yapılan en önemli çalışmalar, PARTNER 1 ve 2 araştırmalarıdır. Bu çalışmalara ek olarak Swiss Statement, Opposites Attract, HPTN052 araştırma ve belgeler de mutlaka anılmalı ve sıfır risk hakkında şüphesi olan herkes tarafından okunmalıdır. Tüm bu araştırmalarda çok sayıda serodifferent/serofarklı yani birinin HIV pozitif, diğerinin HIV negatif olduğu çiftler yer almışlardır. Bu çalışmalara katılan HIV pozitif bireyler, en az altı aydır HIV ilaç tedavisi almakta ve virüs yükleri belirlenemeyen seviyededir. Aynı zamanda çalışma süresince HIV negatif bireylerin kondom, PrEP ya da PEP gibi korunma araçlarını kullanmalarına müsaade edilmemiştir. Çalışma sonucunda, toplamda on binlerce kere korunmadan gerçekleştirilen cinsel ilişkide HIV pozitif partnerden HIV negatif partnere HIV bulaşısı tespit edilmemiştir.

Ayrıca belirlenemeyen seviyedeki HIV pozitif bireylerin opere edilmesinde hiçbir sorun olmadığını, hiçbir açıdan risk olmadığını doğrulamış çalışmalar da var.

3. Belirlenemeyen = Bulaştırmayan, HIV tanısı almak ve HIV ilaç tedavisine başlamak ile ilgili bakış açımızı nasıl değiştirebilir?

Günümüzde HIV ilaç tedavisinde kullanılan ilaçlar yaşam kalitesini artırmak ve bulaş önlemek bakımlarından oldukça etkilidir. Bu sebeple, herkesin düzenli olarak test yaptırıp eğer virüs taşıyorlarsa bir an önce tedaviye başlamaları çok önemlidir.

HIV taşıyan tüm bireylerin bunu bilmeleri, tedaviye erişmeleri ve viral yüklerinin belirlenemeyen seviyeye indirilmesi, dünya geneline HIV yayılımının kısa sürede ve tamamen durdurulabileceği anlamına geliyor.

B = B işte bu yüzden çok önemlidir!

4. Erken tanı B = B açısından neden bu kadar önemli?

Erken/Doğru zamanda HIV tanısı, bağışıklık sisteminin zayıflamasına izin vermeden ilaç tedavisine başlayarak, HIV ile ilişkili hastalıkların önlenmesini sağlar ve HIV pozitif kişilerin sağlıklı, yaşam kalitesinden kaybetmeden, uzun bir ömür sürdürebilmelerini ve toplumsal hayata herkesle eşit şartlarda katılabilmelerini sağlar.

HIV çoğunlukla, HIV taşıdığını bilmeyen bireylerin, virüsü farkında olmadan başkalarına bulaştırmaları ile yayılmaktadır. Bu sebeple erken tanı sonrası ilaç kullanımına başlamak, belirlenemeyen seviyeye ulaşılmasını sağlar ve yeni HIV bulaşılarını da önler.

5. Çeviride neden ‘’Belirlenemeyen’’ ve ‘’Bulaştırmayan’’ terimleri kullanıldı?

İngilizce orijinal adı Undetectable = Untransmittable olan kampanyanın farklı ülke ve dillerdeki tüm çevirilerinde birinci ve ikinci kelimenin aynı harfle başlaması kampanya iletişimi ve kampanya kurgusu açısından küresel bir prensip. Nitekim kampanya farklı ülkelerdeN=N,I=I,J=Jgibikısaltmalarla anılıyor.

Undetectable kelimesinin en yaygın Türkçe karşılığı tespit edilemez olmakla birlikte, kelimenin yorumlarından biri de belirleneyemendir ve bir şeyin varlığının şüphe götürmez olduğu ancak o şeyin belirgin bir biçimde fark edilemiyor/görülemiyor yani belirlenemiyor oluşunun vurgulanması anlamında BELİRLENEMEYEN kelimesi seçilmiştir. Bu, HIV ilaç tedavisinin vücuttaki virüsü baskılaması ve vücutta/ hücrede etkisizce gizlenir hale getirmesi durumunun çok net bir tarifidir.

Kafa karıştıran esas konu ise Bulaştırmayan terimidir. Çeşitli farklı çevirilerde Bulaşmayan, Bulaşmaz gibi ifadeler de görülebilir. Ancak kampanyanın ve kampanyanın temelindeki ana mesajın ruhunun ve kanıtların güçlülüğünün vurgulanması açısından en uygun çeviri BULAŞTIRMAYANdır.

Kampanya, B eşittir B’den önce sürekli tehdit olarak görülen ve ötekileştirilen HIV pozitif kişinin özgürleşmesi ve öz güveninin yeniden inşası üzerine kurulmuştur. Kişinin HIV ilaç tedavisine bağlı olarak virüsü kondomsuz ilişkilerde bile hiç kimseye bulaştırmayacağını en iyi vurgulayan kelime BULAŞTIRMAYANdır. Yani özetlersek belirlenemeyen şey virüs, bulaştırmayan ise HIV pozitif kişidir.

Dolayısıyla hem Belirlenemeyen hem de Bulaştırmayan kelimeleri kampanyanın ruhuna ana mesajın üzerinde yükseldiği psikolojik temele en uygun kelimeler olarak yaklaşık iki haftalık bir çalışmanın sonucu olarak seçilmiştir.

Arda KARAPINAR (PANOSİAN)

Kırmızı Kurdele İstanbul Kurucusu, Tedavi Aktivisti, Topluluk Yazarı, New York Merkezli Prevention Access Campaign (U=U) Sözcüsü. http://many.link/mapanosian – @MAPanosian