Geleneksel aktivizm ülkemizde 80’lerin sonu itibariyle farklı mücadele alanlarında kendini göstermeye başlamıştır. Siyasi fırtınaların son bulması sonrasında, yenilenen toplumsal yaşamda kendilerine sivil alan yaratmaya çalışan bireylerin ilgi ya da mücadele başlıklarında örgütlenmeye başlamaları, modern yaklaşımları benimseyen ve düşüncenin eyleme dönüştüğü günümüz sivil toplum kuruluşlarının ve sivil toplumda aktivizm anlayışının da temellerini atmıştır.

T o p l u m s a l davranışların, toplumsal dönüşüme ayak uydurmaya çalıştığı bu geçiş döneminde yurdumuz insanı, toplumsal yaşamı düzenleyecek tetikleyenlerle karşılaştı. “Önce alışveriş, sonra fiş” söylemiyle zihinlerimize kazınan Ayşenur Atik ablamız bizlere vergi kavramını anlatırken, Metin Akpınar’ın hayat verdiği nahif Anadolu insanı karakteri ise lüzumsuz yere gelen seyyar kasetçilere ve bohçacılara veryansın edip bir türlü gelmek bilmeyen aşıcıya karşı serzenişleriyle bilincimize toplum sağlığının önemini kazıdı.

Her anlamda 80’lerden farklı olacağını yavaştan hissettirmeye başlayan 90’lara, normalden daha farklı bir “soundla” karşımıza çıkan Sezen Aksu’nun oynak şarkısı ‘Şinanay’la bodoslama girerken, toplumumuzdaki dönüşümün ilk belirtilerini de görmeye başlamıştık. Toplumsal talep ve isteklerdeki değişimler, konu ne olursa olsun, gösterilen hak mücadelelerinde beden bulmuş ve elbette bu mücadele sağlık alanında, hekim derneklerinde de kendine yer edinmişti.

1998 yılında bir grup hekimin, HIV salgınına ve HIV ile yaşayan bireylerin yaşadıkları sorunlara dikkati çekmek ve salgının gelecek yıllarda gösterebileceği artışa karşı önceden ses yükseltmek amacıyla kurulan, İzmir merkezli bir sivil toplum kuruluşu olan AIDS ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Derneği, bu mücadele ruhunun bir hekim derneğinde vücut bulmasının en güzel örneklerindendir. 1990’larda, başta İstanbul olmak üzere, ülkenin farklı yerlerinde kurulan HIV/AIDS konulu hekim dernekleri arasında günümüze kadar varlığını sürdürme başarısını gösteren tek kuruluş olarak hekim aktivizmine yönelik deneyimleriyle bilinen AIDS ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Derneği’yle geçmişten günümüze zaman yolculuğuna çıkıyoruz bu yazımızda…

Üyeleri arasında enfeksiyon hastalıkları, mikrobiyoloji ve dermatoveneroloji gibi farklı disiplinlerden uzman doktorların, pratisyen hekimlerin ve hekim olmayan gönüllülerin yer aldığı dernek, çeyrek yüzyılı bulan faaliyeti süresince bir sivil toplum kuruluşunun toplumsal fayda odaklı nasıl hareket edebileceğine dair literatür niteliğinde hikayeler üreterek, yeni nesil hekimleri ve sivil toplum gönüllülerini selamlıyor.

“Farklı bir şey yapılması gerekiyordu”

1 Aralık Dünya AIDS günü münasebetiyle, Türkiye’nin HIV ile mücadelesini kayıt altına almak ve HIV aktivizminin ülkemizdeki yansımalarını referans kaynak haline getirmek üzere hazırladığımız Klinik Plus Dergisi’nin bu sayısına özel olarak gerçekleştirdiğimiz röportajda, değerli hocamız Prof. Dr. Deniz Gökengin’ den, AIDS ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Derneği’nin kuruluş öyküsünü dinledik. Meslek hayatının yarısından daha fazla bir sürede, HIV ile mücadele deneyimini sivil toplum faaliyetleriyle birleştiren Gökengin’in, derneğin kuruluş hikâyesini anlatırken yansıttığı heyecanında, derneğin kurulduğu günkü Doktor Deniz’i görmemek imkânsızdı…

Şahsına münhasır yıllar olan 90’larda, “savaş” halinde olunan AIDS’e yönelik farklı bir şey yapılması gerektiği inancıyla yola çıkan AIDS ve CYBH Derneği, bir tıbbi olguyla savaşmak ya da mücadele etmekten çok daha farklı bir yöntemi tercih ederek, 90’larda Türkiye’de bilinen aktivizm hareketlerinden ayrışarak, farkındalık odaklı projelerle ön plana çıkıyor.

Primer Hedef Kitle, Gençler!

Henüz cinsellik deneyimini yaşamamış ve risk grubu olarak nitelendirilen genç nüfusa odaklanan AIDS ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Derneği, döneminin niş ve cesur projelerini uygulamaya almıştır. İzmir’deki özel okullarda 8, 9 ve 10. sınıf öğrencilerine yönelik hazırlanan “İlk ve Ortaöğretim Öğrencileri için Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Eğitimi” ve İzmir’de Konak ve Karşıyaka ilçelerine bağlı okullardan toplam 80 rehber öğretmenin HIV/AIDS’e yönelik eğitilmesini konu alan projeler ses getirmiştir. Derneğin bu başarıları, Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilen bir eğitim tiyatrosu projesiyle ödüllendirilmiştir.

Sağlık Bakanlığı desteği ve Konak ve Bornova Lions Dernekleri’nin ortaklığıyla hazırlanan, “Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı için Tiyatro ile Etkileşimli Eğitim” projesi kapsamında dernek yöneticileri tarafından yazılan oyun, 2005-2006 yılları arasında iki dönem süresince tam 12 kez sahnelenerek sadece ülkemiz değil, dünyadaki örnekleri arasında da yer almayı başarmıştır.

Farklı projeler, ortak amaç!

Başta HIV olmak üzere cinsel yolla bu- laşan enfeksiyonlara yönelik bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yürüten dernek bugüne kadar pek çok projeyi başarıyla tamamlamıştır.

2018 ve 2019 yıllarında Justri1 ile ortak gerçekleştirilen “Tıp Öğrencileri– ne HIV Cinsel Sağlık ve Tüberküloz Eğitimi”, “HIV Pozitiften HIV Pozitife Akran Danışmanlığı ve Vaka Yöne– timi Eğitimi Projesi”, çıktılarının bilimsel bir makaleye dönüştüğü ve HIV ile yaşayan kişilere yönelik özel içerikle düzenlenmiş “HIV/AIDS ile Yaşayanlar için Psikodrama Çalışması”, HIV ile yaşamanın A’dan Z’sini anlatan “Hayatın Artıları” adındaki yeni tanı yaşam kiti uygulaması ve 2013’ten bu yana devam eden “HIV Pozitif Hastalar için Ayakta Hemşirelik/Danışmanlık Hizmeti” gibi ülkemizdeki ilk örneklerini gördüğümüz çalışmalar, bu başarılı projelere örnek gösterilebilir.

Kendi yazdıkları ve sahneledikleri eğitim tiyatrosunun yanı sıra dünyada benzerlerini gördüğümüz HIV/AIDS odaklı sanatsal çalışmalara da imza atan dernek, 2003 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tiyatro Bölümü öğrencileri arasında gerçekleştirdiği Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve Korunma konulu bir kısa tiyatro eseri yarışmasını düzenledi. 2014 yılında da Ege Üniversitesi HIV/ AIDS Uygulama ve Araştırma Merkezi ve Pozitif Yaşam Derneği’nin ortak projesi olarak gerçekleştirdiği HIV/AIDS Kısa Film Yarışmasıyla da, Türkiye’nin HIV ile mücadelesi tarihine yazdı.

Alper Akdeniz tarafından yazılıp yönetilen “İsyanbul Kız Kulesi” adlı tiyatro oyununa da danışmanlık yapan dernek, Dünya AIDS Günü temalı başka birçok etkinliği de 25 yıla sığdırmış.

İzmir’den, Dünya HIV Bilimine…

AIDS ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Derneği’nin toplumun farklı kesimlerini bilgilendirme görevini yerine getirmede gösterdiği başarı elbette ki sağlam bilimsel temellere dayalı deneyimlerden geliyor. Başta HIV olmak üzere, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve klinik mikrobiyoloji alanında ulusal ve uluslararası birçok bilimsel etkinlikte katılımcı ve düzenleyici roller üstlenen dernek, ilk gerçek organizasyon deneyimini 2012 yılında 27. IUSTI2 Avrupa Kongresi’ne Antalya’da ev sahipliği yaparak gerçekleştirmiştir. WHO3 ve ECDC4’nin de iki oturum düzenlediği etkinliğe 54 ülkeden 302 kişi katılarak derneği bir sonraki geniş katılımlı etkinlik tecrübesine hazırlamıştır.

2017 yılı itibariyle Türkiye’de HIV/AIDS alanında çalışan beş derneğin5 bir araya gelerek oluşturduğu 2019 yılı edisyonunda kongre başkanlığını yürüten AIDS ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Derneği, misyonu ve vizyon hedefi doğrultusunda çalışmalarını sürdürmektedir.

Websitesi

www.aidsvecinselhastaliklar.com

E-posta

aidsvecybhdernegi@gmail.com

Kağan ÇAVUŞOĞLU

Terapist, Eğitmen, Yazar

Tedaviye Erişim Aktivisti